Yaşadığımız dönem bizlere gösterdi ki sağlık hayatımızı refah içinde geçirebilmek için çok önemli. Bizler de bu sebeple sizlere sağlıklı yaşam üzerine içerikler paylaşmak ve hep birlikte daha da bilinçlenmek istedik. Sağlık köşemizde sizlere bu alandaki yazıları paylaşacağız. Keyifli okumalar. Güvende kalın, sağlıkla kalın.
ZEYTİNYAĞININ SAHİBİ KİM? HERKES Mİ?
“Guinness Rekorlar Kitabı’nda dünyanın en yaşlı insanı olarak adı geçen Jeanne Louise Calment, 122 yaşında 1997 yılında vefat etti. Kendisine uzun yaşamanızın sırrı nedir diye sormuşlardı, cevabı üç kelimeydi: “Zeytinyağı, şarap ve çikolata” İnsan bedeninde temel iki organ vardır: Kalp ve Beyin “Kalbe yağ, beyne şeker” İnsan bedenindeki farklı organlar yaşamak için enerjiye ihtiyaç duymakta ve enerji kaynağı olarak da farklı besinleri tercih etmektedirler. Örneğin beynin sürekli olarak enerjiye ihtiyacı vardır fakat ne şekerin basit hali olan glikozu ne de depolamaya uygun hali polisakkariti yani glikojeni depolama imkânı yoktur. Bu nedenle aşırı açlık durumunda karaciğerden getirilen keton cisimlerini öncelikli olarak enerji kaynağı olarak kullanmaktadır.
Diğer yandan iskelet kasları beyinden farklı olarak her çeşit enerji kaynağını kullanabilmekte olup en çok kullandıkları ise glikoz, yağ asitleri ve keton cisimleri olmaktadır. İskelet kasları beynin aksine şekeri glikojen formunda büyük miktarlarda depolayabilmektedirler. Bir kas olan kalp ise, diğer iskelet kaslarından farklı olarak istemsiz olarak yani durmadan çalışmaktadır. Kalp de beyin gibi enerji kaynağı olarak glikozu kullanabilen ama ondan farklı olarak öncelikli olarak yağ asitlerini tercih eden bir organdır. Buna sebep de beyne göre daha fazla sayıda mitokondriye sahip olması (ki kalbin kırmızı rengi mitokondri sayısının yoğunluğu sebebiyledir) ve mitokondrilerdeki enzimlerin çalışabilmesi için bol miktarda oksijene ihtiyaç duyulmasıdır. O halde insan olarak ne yediğimiz kalbe giden enerjinin verimliliğini belirlemektedir. Yağ asitlerinin (esansiyel yağ asitleri), molekül başına düşen enerjinin diğer tüm gıdalara göre yağlarda en yüksek olduğu ve insan vücudunun kendisinin üretemediği ve bunların dışarıdan alınması zorunlu inşaat malzemeleri olduğu kabul edilmektedir. Besin yoluyla alınmak zorunda olunan yağ asitleri içerisinde zeytinyağında var olan ve zeytinyağını diğer yağlardan farklı kılan, çoklu doymamış yağ a s i t l e r i n i n , %10 kadarını linoleik asit (namı değer omega 6) ve % 1-2 kadarını linolenik asit (namı değer omega 3) ve bunların dışında en önemlisi, %70 oranında, en çok bulunan oleik asittir (1). Bunun yanı sıra zeytin danesinde var olan ve zeytinyağına aktarılan minör bileşenler vardır. Son yıllarda, minör bileşenlerin ancak zeytinyağının doğru şartlarda ve doğru kurallarla üretilmesiyle korundu- ğu ve zeytinyağı sağlıklı yağdır sloganını güçlendirdiği görülmektedir. Bu minör bileşenler, Squalene gibi hidrokarbonlar, antioksidan özelliği olan fenolik maddeler: (birden fazla fenol içeren: Oleuropein (acılık –yakıcılık) ve Luteolin ya da tek fenol içeren polifenoller: Hydroxytyrosol ve Paracoumaric asid, dahası da oleuropein parçalandıktan sonra açığa çı- kan Oleacanthal’dır. Bu bileşenler insanın beslenme yoluyla alabileceği, koruyucu hekimlikte de önemli addedilen ve şu an yaşanmakta olunan Covit 19 gibi salgın hastalıklarda bağışıklığı güçlendiren ve bir anlamda zeytinyağının, yeni dünya düzeninde ticarileşmesinde değerini, fiyatını arttıran ve onu diğer bitkisel yağlardan ayırt eden kalite unsurlarıdır (2). Tıbbın yazılı basındaki babası kabul edilen Hippokrates’in “Hastalık yok, hasta vardır!” ünlü özdeyişinden günümüzde “Hasta yok, hastalık var” a dönüş- tüğü, (3) bir başka ifadeyle, her hastanın özel olması, hastalıkların hastalara göre değişiklikler göstermesinin hekimlikte normal bir ilke kabul edilmesi, koruyucu hekimlikte, teşhis ve tedavide önemlidir. Nitekim, Kanuni Sultan Süleyman’ın “halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi, olmaya devlet cihanda, bir nefes sıhhat gibi” deyişi ile sıhhat halinin anahtar sözcüğü olan nefes üzerinden sağlığı ve bağışıklığı korumanın önemini vurgulamaktadır (4). İnsanoğlunun, ilkel insandan günümüze dek tek amacı hayatta kalabilmektir (Maslow Hiyeraşisi I. basamak) . Hayatta kalabilmenin en önemli şartı ise sağlıklı beslenmektir. İnsanın kendini iyi hissedeceği şartlar, başta beslenme olmak üzere, düzenli uyku ve fiziksel egzersizdir. Sağlıklı ve uzun ömürlü yaşamak için, bağışıklık sistemini güçlü kılacak tedbirlerin alınması yani günlük beslenmede gerekli yağ, protein, karbonhidrat ve vitaminlerin, kaliteli yaşamı idame ettirme dozunda alınmasını gerekmektedir. Aksi halde insan, yeryüzünde varoluş sebebi olan neslin devamını sağlayamaz. İnsanın beslenme takviminde günlük alması gereken yağlar (yağ asitleri) içerisinde kuşkusuz en önemlisi zeytinyağıdır. Yukarıda detaylı olarak anlatıldığı üzere, sahip olduğu birçok farklı özellikler, zeytin ve zeytinyağının kutsal üç hak din kitabında “‘Zait, Zaitum/Zeytûn, Oli” kelimeleri ile aklı olan insana yazı ile açıklanmaktadır.
O halde zeytinyağının sahibi kimdir sorusunun cevabı da buradadır. Zeytinyağının sahibi zeytin fidanını dikeni yetiştiren, ona tabiri caizse gözü gibi bakan, meyvesini kaliteli zeytin danesi hasat eden üreticiler, zeytin meyvesinden kaliteli zeytinyağı elde eden işletmeciler, kaliteli zeytinyağını doğru depolayan ve ambalajlayan pazarlamacılar ve nihayetinde kaliteli zeytinyağını tanıyan ve kıymetini bilen tüketicilerdir! Bunlar bir bütünün kopmaz, kırılmaz, el ele vererek kaliteli zeytinyağı için uzun ve meşakkatli bir yolda birlikte yürüyen insanlarıdır. Birisi düşerse ve halka koparsa kaliteli zeytinyağı hayal olur ve kutsal kitaplarda akıllı insanlara gönderilen yazı ile anlatılması amaçlanan duygu ve düşünceler de sadece masala dönüşür. Eğer zeytinyağının tarihsel (tarih çağları ve din ağırlıklı) yolculuğu iyi anlaşılırsa güncel yolculuğu da güvenle devam eder… Yolculuğun insan beslenmesi ve sağlığı için zorunluluğu en sade biçimiyle özetlendikten sonra gelecek sayıda üretim-işletme-dağıtım ve tüketim yolculuğunda görüşme üzere….
Prof. Dr. Renan TUNALIOĞLU
Aydın Adnan Menderes Ziraat Fakültesi
Kaynaklar
Delen Nircan, Z. 2020. “Zeytinlikten Sofraya Zeytinyağının Hikâyesi”(Her üreticinin ve Tüketicinin Bilmesi Gerekenler ). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları:4679, İstanbul
Tunalıoğlu, R. 2020. “Türk insanı kaliteli zeytinyağı tüketebiliyor mu?” https://www.turkishagrinews.com/dr-renan-tunalioglu-writes-can-turkish-people-consume-quality-olive-oil/. 3 .11.2020
Bulut F & Civaner MM. 2016. “Modern tıp insancıl özünü yitiriyor: Artık “Hasta yok, Hastalık var!” Modern medicine is losing its humanistic essence: “Patients no more, but diseases” is the new motto now. Türkiye Biyoetik Dergisi, 2016 Vol. 3, No. 2, 66-73
Aslan, R.2020. Koruyucu Hekimlik ve Covıd-19. Göller Bölgesi Aylık Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı Cilt 8 Sayı 89 Ağustos 2020
